Nieposłuszeństwo dziecka

Jak poradzić sobie z nieposłuszeństwem dziecka?

U dziecka przeżywającego trudności problemy z samokontrolą często przybierają formę nieposłuszeństwa wobec rozsądnych poleceń wydawanych przez dorosłych, naruszania powszechnie akceptowanych reguł lub trudności w radzeniu sobie z gniewem. Są to potencjalnie poważne problemy, ponieważ dzieci, które stale przejawiają tego rodzaju zachowania, są często odrzucane przez rówieśników wywierających pozytywny wpływ na grupę, mają często problemy z adaptacją do warunków szkolnych i ostatecznie mogą się u nich pojawić w późniejszym wieku zachowania przestępcze lub problemy emocjonalne. Jeśli dziecko ma opanować zadania rozwojowe w sferze samokontroli, musi być najpierw „kontrolowane z zewnątrz” przez rodziców (słuchać poleceń, przestrzegać reguł), a następnie stopniowo dojrzewać do „kontroli wewnętrznej” (radzenia sobie z silnymi emocjami). Należy podkreślić, że rozwój samokontroli zależy także od dobrych umiejętności społecznych i emocjonalnych. Dziecko, które uczy się, jak utrzymywać dobre relacje z innymi i wyrażać swoje uczucia, będzie przejawiać lepszą samokontrolę.

Pierwszym krokiem we wspomaganiu rozwoju samokontroli u dziecka jest wydawanie skutecznych poleceń. Skuteczne polecenie są konkretne, proste i składają się z najwyżej 10 słów (np. „wyłącz w tej chwili telewizor”). Takie polecenia mówią dziecku dokładnie, czego się od niego oczekuje. Aby polecenie to było najbardziej skuteczne, musi być sformułowane tylko raz. Warto także poprosić dziecko o kontakt wzrokowy. Kiedy chcesz, żeby twoje dziecko cię posłuchało, staraj się wydawać konkretne, proste polecenia w taki właśnie sposób. Pamiętaj o pochwaleniu dziecka, jeśli wykona twoje polecenie.

Drugim krokiem jest używanie przekonujących przestróg. Jeśli twoje dziecko nie słucha polecenia, należy udzielić mu przestrogi. Przestrogę najlepiej sformułować w formie zdanie warunkowego „jeżeli….to….”. Na przykład, gdy dziecko nie chce wykonać polecenia „żeby wyłączyć telewizor”, należy powiedzieć „Jeśli nie wyłączysz w tej chwili telewizora, to (zostaniesz pozbawiony jakiegoś przywileju). Zdania warunkowe tego rodzaju jednoznacznie mówią dziecku, co się stanie, jeśli nie posłucha. Bardzo ważne jest także, aby sformułować przestrogę tylko raz. Podobnie jak w przypadku polecenia, podczas wypowiadania przestrogi warto patrzeć dziecku w oczy. Jeśli konsekwentnie będziesz dawał/ dawała tylko jedną przestrogę, w końcu twoje dziecko nauczy się jej słuchać. Pamiętaj o pochwaleniu dziecka, jeśli usłucha twojej przestrogi.

Co zrobić kiedy dziecko jednak nie posłucha? Kiedy dziecko nie posłuchało twojego polecenia lub zlekceważyło przestrogę odbierz mu przywilej. Pozbawienie jakiegoś przywileju będzie dla twojego dziecka sygnałem, że poważnie traktujesz problem jego nieposłuszeństwa. Odebrane przywileje mogą się różnic w zależności od wieku dziecka i okoliczności.

Zaleca się użycie procedury przerwy, jeśli masz na to czas i jeśli twoje dziecko jest w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym (3-10 r.ż.). Procedura przerwy stanowi odmianę pozbawienia przywileju, ponieważ kiedy dziecko zostaje na pewien czas odizolowane, traci przywilej interakcji z rodzicami oraz dostęp do zabawek, gier, telewizji itd. Jeśli dziecko nie słucha przestrogi, wówczas natychmiast posadź dziecko na specjalnie przygotowanym krzesełku. Powinno ono znajdować się w miejscu, w którym nic nie będzie rozpraszać ani zajmować uwagi dziecka (np. w kącie pokoju, w korytarzu). Dziecko ma siedzieć na krzesełku przez ściśle określony czas. Najlepiej nastawić zegar na 2-5 minut (rodzic powinien ocenić, jaki czas będzie odpowiedni i przy każdym odosobnieniu nastawiać zegar tak samo). Nie należy się przejmować, jeśli dziecko trochę protestuje- o ile tylko siedzi na krzesełku. Jeśli dziecko schodzi z krzesełka lub zachowuje się w sposób destrukcyjny, rodzic powinien je przestrzec, że jeśli nie będzie siedziało spokojnie, zegar zostanie nastawiony ponownie. Jeśli dziecko nadal zachowuje się niewłaściwie, należy jeszcze raz nastawić zegar. Jeśli zachowanie dziecka nie ulega poprawie po kilkukrotnych próbach ponownego nastawienia zegara, rodzic może być zmuszony do użycia takiej konsekwencji, jak odebranie kolejnego przywileju. Na przykład, jeśli dziecko nie chce siedzieć na krzesełku, nie będzie mogło oglądać telewizji, dopóki tego nie zrobi. Jeśli dziecko będzie umiało usiąść spokojnie, ponownie nastaw zegar na określony czas. Gdy dziecko spełni wymogi związane z procedurą przerwy, będzie mogło zostać zwolnione, a rodzic ponownie sformułuje pierwsze polecenie.

Nieposłuszne dziecko stanowi duże wyzwanie i jego rodzic często wpada w gniew, krzyczy, a czasami ucieka się do kar fizycznych. W celu uniknięcia próby sił niezwykle ważne jest opanowanie własnych emocji i zachowanie spokoju. Staraj się utrzymać rzeczowy, opanowany ton. Jeśli zachowasz spokój, ograniczysz próby sił i łatwiej ci będzie kształtować posłuszne zachowania u twojego dziecka. Jeśli między tobą a dzieckiem robi się „zbyt gorąco”, oddal się, weź się w garść i poczekaj, aż twoje dziecko się uspokoi. Następnie wróć i spróbuj ponownie.

Poszczególne kroki prowadzące do nauczenia twojego dziecka posłuszeństwa będą skuteczne tylko wtedy, gdy będziesz konsekwentny/ konsekwentna i wytrwały/ wytrwała.

Opracowała: Magdalena Wędzińska

psycholog